Είναι γεγονός ότι στις μέρες μας αναδημιουργούνται πολιτικές και φιλοσοφικές έννοιες οι οποίες καθόρισαν το βίο της ανθρωπότητας για χιλιετίες. Ποιοι, γιατί και με ποιο τρόπο προσπαθούν να αλλάξουν εκφράσεις όπως εθνική περηφάνια, πολιτισμός, λαϊκή ταυτότητα κλπ; Τι είναι λοιπόν έθνος; τι είναι πολιτισμός; τι είναι λαός και τι η ταυτότητά του; Τι είναι επανάσταση και τι τρομοκρατία;
Κάθε σύνολο ανθρώπων, μπορεί να θεωρηθεί λαός αν μοιράζεται οποιαδήποτε κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Ο εργατικός λαός είναι όλοι οι εργάτες, ο λαός του ΠΑΟ είναι όλοι οι φίλαθλοι του Παναθηναϊκού κλπ.
Ο λαός που μοιράζεται έναν κοινό τρόπο ζωής, μια κοινή ή επικρατούσα γλώσσα και μια κοινή ή επικρατούσα θρησκεία, με κοινά πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ίδια ήθη και έθιμα και ίδιες συμπεριφορές σε ίδια ζητήματα είναι ένα έθνος. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι τα μέλη κοινών εθνικοτήτων δεν είναι απαραίτητο να έχουν κοινά φυλετικά γνωρίσματα όπως επιδερμικό χρώμα, σκελετική δομή κλπ. Εξάλλου στη σημερινή εποχή η επικρατούσα φυλή είναι οι Homo Sapiens που επικράτησαν τους Homo Neanderthalis μάλλον χρησιμοποιώντας τους ως τροφή. Σίγουρα δεν τους κατάφεραν όλους, αλλά από τότε πέρασε πολύ νερό στο αυλάκι και άποψή μου είναι ότι ή έννοια φυλή ουδεμία φιλοσοφική επέκταση έχει και είναι κατασκευασμένη μόνο για να προκαλεί ρήξης.
Εθνική ταυτότητα, τέλος πάντων, είναι η καταγραφή, ανάλυση και κατανόηση των κοινών χαρακτηριστικών που ομοιογεννοποιούν ένα σύνολο πολιτών.
Εθνικιστής τότε είναι αυτός που έχοντας αναγνωρίσει ότι ανήκει σε ένα συγκεκριμένο σύνολο πολιτών επιθυμεί να δηλώνει την εθνική του ταυτότητα. Ζει, σκέφτεται και πράττει σύμφωνα με τις εθνικές, ιστορικές του καταβολές. Η έννοια εθνικόφρων είναι τελείως διαφορετικού περιεχομένου. Δεν έχει καμία απολύτως θέση εδώ. Η συζήτηση εν πάση περιπτώσει γι’ αυτό, γίνεται στη διπλανή αίθουσα.
Πολιτισμός είναι το σύνολο των ειδικών πράξεων με τις οποίες ασχολείται μια εθνική κοινότητα. Θέατρο, τέχνες, γράμματα, κουζίνα, τρόπος συναλλαγής, τρόποι διασκέδασης, κοινές αντιλήψεις σε θέματα παράδοσης (τρόπος γάμου, τρόπος επίλυσης ενδο-κοινωνικών προβλημάτων κλπ. Παραδείγματος χάριν ο κινεζικός πολιτισμός ανέπτυξε ένα είδος θεάτρου παράλληλα με τον ελληνικό αλλά τελείως ξεχωριστό. Η σκηνικές παρουσίες φαίνετε να είναι οι ίδιες αλλά οι τρόποι με τους οποίους οι καλλιτέχνες χειρίζονται τα επικοινωνιακά τους εργαλεία (λόγο, διάλογο, τραγούδι, κίνηση) είναι τελείως διαφορετικός.
Κράτος είναι μια γεωγραφική οντότητα που φιλοξενεί ένα σύνολο ανθρώπων οι οποίοι έχουν έρθει σε ένα κατά συνθήκη πλαίσιο (de jure status) με σκοπό να συνυπάρξουν, αρμόνικά κατά το δυνατόν, και να λειτουργήσουν σαν μια κοινότητα. Σε ένα κράτος, οι άνθρωποι μέλη ψήφισαν νόμους να προστατεύονται ο ένας από τον άλλο, θέσπισαν κοινή γλώσσα, για να επικοινωνούν μεταξύ τους, όρισαν τρόπους να πληρώνουν τους φόρους τους για να κάνουν το κράτος στο οποίο ζούν ποιο όμορφο και ποιο ισχυρό στις σχέσεις του με τα άλλα κράτη. Φτιάχνουν δρόμους, σχολεία, ναούς και γραφειοκρατικούς μηχανισμούς στα πλαίσια της οργάνωσεις του κοινού τους βίου. Τίποτε από όλα αυτά όμως δεν τους κάνει ούτε έθνος ούτε πολιτισμό.
Πολλές εθνότητες μπορούν να μοιράζονται ένα κοινό πολιτισμικό γνώρισμα αλλά σε ένα έθνος δεν είναι δυνατό να συνυπάρχουν πολλοί πολιτισμοί οι οποίοι να διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους. Όπως πολύ εύστοχα περιγράφει στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» o Χαρίλαος Τρικούπης, ‘Είναι αδύνατο σε ένα κράτος να υπάρχουν δύο λαοί με τελειως διαφορετικούς πολιτισμούς, ένας κυρίαρχος και ένας κυριαρχημένος και ο μεν κυριαρχημένος να ευημερεί και ο δε κυρίαρχος να φθίνει...’ Από την άλλη πολλές εθνότητες μπορούν να συνυπάρξουν αν μοιράζονται κοινά πολιτισμικά γνωρίσματα.
Είναι, λοιπόν, δικαίωμα μιας εθνότητας να διατηρεί τα χαρακτηριστικά της αλλά όχι και να τα επιβάλλει με το πρόσχημα μιας εθνοκρατικής οντότητας. Η εθνική καθαρότητα μιας μειωνότητας, όμως, δεν δικαιολογεί τη διάλυση του κράτους και τη δημιουργία ισάριθμων εθνικά καθαρών.
Είναι λοιπόν απόλυτα θεμιτό μια μειονότητα ωθούμενη από την εθνική, φυλετική ή θρησκευτική της καθαρότητα να ζητά να γίνονται σεβαστές οι ιδιαιτερότητές της. Αυτό που είναι όμως απαράδεκτο είναι να προσπαθεί να τις επιβάλει ή να σχεδιάζει την κατάλυση του κράτους προκειμένου αυτές να ικανοποιηθούν. Στην πραγματικότητα, έχουμε ιστορικά παραδείγματα όπου οι κοινωνικές, ή θρησκευτικές τάσεις μιάς εθνότητας επηρέασαν μεγάλες κοινωνίες. Μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα την επιρροή που είχε ο Ελληνικός πολιτισμός στη Ρώμη και στην Αίγυπτο των Πτολεμαίων. Στο ίδιο όμως παράδειγμα μπορούμε να δούμε και πολλούς πολιτισμούς να συζούν σε ένα εννοιαίο κράτος. Στην Αλεξάνδρεια, για περισσότερο από πέντε αιώνες, ο Ελληνικός, ο Αιγυπτιακός και ο Ιουδαϊκός πολιτισμός ζούσαν αρμονικά.
Η καταπιεστική επιβολή των ιδιαιτεροτήτων της εθνικής ταυτότητας των λίγων στους πολλούς όμως, σε κάποιο σημείο θα επιφέρει κρίση όπως και το αντίθετο. Το δικαίωμα στην διαφορετικότητα των ανθρώπων σήμερα, εκτός του ότι θα έπρεπε να το παραδειγματιστούμε από το ιστορικό μας παρελθών θα έπρεπε τουλάχιστον να το σεβαστούμε στις παραγράφους ένα και δύο του άρθρου δεκαπέντε της Παγκόσμιας Διακύρηξης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΠΔΑΔ).
(1) Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να ανήκει σε μία εθνότητα.
(2) Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να στερείτε αυθαίρετα την εθνικότητα του ούτε να του αρνείται το δικαίωμα να την αλλάξει.
Κάθε σύνολο ανθρώπων, μπορεί να θεωρηθεί λαός αν μοιράζεται οποιαδήποτε κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Ο εργατικός λαός είναι όλοι οι εργάτες, ο λαός του ΠΑΟ είναι όλοι οι φίλαθλοι του Παναθηναϊκού κλπ.
Ο λαός που μοιράζεται έναν κοινό τρόπο ζωής, μια κοινή ή επικρατούσα γλώσσα και μια κοινή ή επικρατούσα θρησκεία, με κοινά πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ίδια ήθη και έθιμα και ίδιες συμπεριφορές σε ίδια ζητήματα είναι ένα έθνος. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι τα μέλη κοινών εθνικοτήτων δεν είναι απαραίτητο να έχουν κοινά φυλετικά γνωρίσματα όπως επιδερμικό χρώμα, σκελετική δομή κλπ. Εξάλλου στη σημερινή εποχή η επικρατούσα φυλή είναι οι Homo Sapiens που επικράτησαν τους Homo Neanderthalis μάλλον χρησιμοποιώντας τους ως τροφή. Σίγουρα δεν τους κατάφεραν όλους, αλλά από τότε πέρασε πολύ νερό στο αυλάκι και άποψή μου είναι ότι ή έννοια φυλή ουδεμία φιλοσοφική επέκταση έχει και είναι κατασκευασμένη μόνο για να προκαλεί ρήξης.
Εθνική ταυτότητα, τέλος πάντων, είναι η καταγραφή, ανάλυση και κατανόηση των κοινών χαρακτηριστικών που ομοιογεννοποιούν ένα σύνολο πολιτών.
Εθνικιστής τότε είναι αυτός που έχοντας αναγνωρίσει ότι ανήκει σε ένα συγκεκριμένο σύνολο πολιτών επιθυμεί να δηλώνει την εθνική του ταυτότητα. Ζει, σκέφτεται και πράττει σύμφωνα με τις εθνικές, ιστορικές του καταβολές. Η έννοια εθνικόφρων είναι τελείως διαφορετικού περιεχομένου. Δεν έχει καμία απολύτως θέση εδώ. Η συζήτηση εν πάση περιπτώσει γι’ αυτό, γίνεται στη διπλανή αίθουσα.
Πολιτισμός είναι το σύνολο των ειδικών πράξεων με τις οποίες ασχολείται μια εθνική κοινότητα. Θέατρο, τέχνες, γράμματα, κουζίνα, τρόπος συναλλαγής, τρόποι διασκέδασης, κοινές αντιλήψεις σε θέματα παράδοσης (τρόπος γάμου, τρόπος επίλυσης ενδο-κοινωνικών προβλημάτων κλπ. Παραδείγματος χάριν ο κινεζικός πολιτισμός ανέπτυξε ένα είδος θεάτρου παράλληλα με τον ελληνικό αλλά τελείως ξεχωριστό. Η σκηνικές παρουσίες φαίνετε να είναι οι ίδιες αλλά οι τρόποι με τους οποίους οι καλλιτέχνες χειρίζονται τα επικοινωνιακά τους εργαλεία (λόγο, διάλογο, τραγούδι, κίνηση) είναι τελείως διαφορετικός.
Κράτος είναι μια γεωγραφική οντότητα που φιλοξενεί ένα σύνολο ανθρώπων οι οποίοι έχουν έρθει σε ένα κατά συνθήκη πλαίσιο (de jure status) με σκοπό να συνυπάρξουν, αρμόνικά κατά το δυνατόν, και να λειτουργήσουν σαν μια κοινότητα. Σε ένα κράτος, οι άνθρωποι μέλη ψήφισαν νόμους να προστατεύονται ο ένας από τον άλλο, θέσπισαν κοινή γλώσσα, για να επικοινωνούν μεταξύ τους, όρισαν τρόπους να πληρώνουν τους φόρους τους για να κάνουν το κράτος στο οποίο ζούν ποιο όμορφο και ποιο ισχυρό στις σχέσεις του με τα άλλα κράτη. Φτιάχνουν δρόμους, σχολεία, ναούς και γραφειοκρατικούς μηχανισμούς στα πλαίσια της οργάνωσεις του κοινού τους βίου. Τίποτε από όλα αυτά όμως δεν τους κάνει ούτε έθνος ούτε πολιτισμό.
Πολλές εθνότητες μπορούν να μοιράζονται ένα κοινό πολιτισμικό γνώρισμα αλλά σε ένα έθνος δεν είναι δυνατό να συνυπάρχουν πολλοί πολιτισμοί οι οποίοι να διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους. Όπως πολύ εύστοχα περιγράφει στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» o Χαρίλαος Τρικούπης, ‘Είναι αδύνατο σε ένα κράτος να υπάρχουν δύο λαοί με τελειως διαφορετικούς πολιτισμούς, ένας κυρίαρχος και ένας κυριαρχημένος και ο μεν κυριαρχημένος να ευημερεί και ο δε κυρίαρχος να φθίνει...’ Από την άλλη πολλές εθνότητες μπορούν να συνυπάρξουν αν μοιράζονται κοινά πολιτισμικά γνωρίσματα.
Είναι, λοιπόν, δικαίωμα μιας εθνότητας να διατηρεί τα χαρακτηριστικά της αλλά όχι και να τα επιβάλλει με το πρόσχημα μιας εθνοκρατικής οντότητας. Η εθνική καθαρότητα μιας μειωνότητας, όμως, δεν δικαιολογεί τη διάλυση του κράτους και τη δημιουργία ισάριθμων εθνικά καθαρών.
Είναι λοιπόν απόλυτα θεμιτό μια μειονότητα ωθούμενη από την εθνική, φυλετική ή θρησκευτική της καθαρότητα να ζητά να γίνονται σεβαστές οι ιδιαιτερότητές της. Αυτό που είναι όμως απαράδεκτο είναι να προσπαθεί να τις επιβάλει ή να σχεδιάζει την κατάλυση του κράτους προκειμένου αυτές να ικανοποιηθούν. Στην πραγματικότητα, έχουμε ιστορικά παραδείγματα όπου οι κοινωνικές, ή θρησκευτικές τάσεις μιάς εθνότητας επηρέασαν μεγάλες κοινωνίες. Μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα την επιρροή που είχε ο Ελληνικός πολιτισμός στη Ρώμη και στην Αίγυπτο των Πτολεμαίων. Στο ίδιο όμως παράδειγμα μπορούμε να δούμε και πολλούς πολιτισμούς να συζούν σε ένα εννοιαίο κράτος. Στην Αλεξάνδρεια, για περισσότερο από πέντε αιώνες, ο Ελληνικός, ο Αιγυπτιακός και ο Ιουδαϊκός πολιτισμός ζούσαν αρμονικά.
Η καταπιεστική επιβολή των ιδιαιτεροτήτων της εθνικής ταυτότητας των λίγων στους πολλούς όμως, σε κάποιο σημείο θα επιφέρει κρίση όπως και το αντίθετο. Το δικαίωμα στην διαφορετικότητα των ανθρώπων σήμερα, εκτός του ότι θα έπρεπε να το παραδειγματιστούμε από το ιστορικό μας παρελθών θα έπρεπε τουλάχιστον να το σεβαστούμε στις παραγράφους ένα και δύο του άρθρου δεκαπέντε της Παγκόσμιας Διακύρηξης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΠΔΑΔ).
(1) Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να ανήκει σε μία εθνότητα.
(2) Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να στερείτε αυθαίρετα την εθνικότητα του ούτε να του αρνείται το δικαίωμα να την αλλάξει.
elis.g
Αναρτήσεις
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου