Περί Μαντικής

Για ένα πακέτο τσιγάρα και λίγο κουτσομπολιό, βγαίνω από το γραφείο και πάω στο περίπτερο. Ο φί­λος περιπτεράς έχει μια αιθέρια ύπαρξη στημένη δίπλα του και αφού της έχει αποσπάσει με αριστοτεχνικό τρόπο το ονοματεπώνυμο και την ημερομηνία γεννήσεως, κάνει κάτι προσθαφαιρέσεις και της λεει την τύχη της. Χμ! Με δεδομένα λοιπόν α) είμαι εργένης β) ο περιπτεράς είναι φίλος γ) δεν έχω και πολύ δου­λειά, όπως είναι λογικό, δύο μόνο πράγματα μπορούσαν να συμβούν. Ή να πληρώσω και να φύγω ή να συμμετάσχω στο παιχνίδι με την κουκλίτσα, η οποία σημειωτέων δείχνει ενθουσιασμένη, και να απο­σπάσω το τελείως μαγικό νούμερο του τηλεφώνου της (στα πλαίσια πάντα της πρόβλεψης των μελλούμενων).

Αφορμής δοθείσης, σκέφτηκα τα σχετικά με την μαντική. Πηγές, ιστορία, εξελικτική πορεία και τη χρήση της στη σύγχρονη καθημερινή ζωή. Το ψέμα και την αλήθεια.

"Πάντες άνθρωποι του ειδέναι ορέγονται φύσει", όλοι οι άνθρωποι επιθυμούν τη γνώση, μας λεει ο σταγειρίτης δάσκαλος Αριστοτέλης στα "Μεταφυσικά" του. Από αρχής οι άνθρωποι διαπίστωσαν την ανάγκη, μερικής έστω, πρόσβασης στο μέλλον. Ένα μέλλον που θεωρούσαν προδιαγεγραμμένο.

Όπως μας λεει ο Όμηρος και πολύ όμορφα περιγράφει ο Ευριπίδης στον πρόλογο της 'Ιφιγένειας στους Ταύρους' "Ω τηςδ'ανάσσων Ελλάδος στρατηγίας, Αγαμέμνων...-...ηύξω φωσφόρω θύσειν Θεά". Μάγκα Αγαμέμνονα, δεν πάς πούποτε άμα δε σφάξεις την κόρη σου την Φαίη στο γόνατο για χάρη της φωτοδότρας Αρτεμούλας. Χαά· όχι παίζουμε.!! Αλλά και ακόμη πιο πριν, ο Ορφέας μας λεει στα Αργοναυτικά "Αμφί δε μαντείης εδάης...-...ύπνω βεβολημέναι ήτορ." Όσο για τα περί μαντείας, τσίφτη Απόλλωνα βασιλιά, εσύ τα ξέρεις όλα, ακόμα και αυτά που προλέγουν οι σκηνές όταν ο νους κοιμάται. Και αν θεωρήσουμε τα παραδείγματα κάπως ποιητικά, ο Ξενοφώντας, αυτός ο μεγαλοαστός στρατηγός, που σίγουρα εκπροσωπεί την τάξη του και μεγάλο μέρος του λαού του, στην εποχή του, στην Ανάβαση [3.1.5 κ.α.] κάνει ιδιαίτερη αναφορά στη χρήση των μαντείων. Ο Πλούταρχος λεει ότι ο θάνατος του μάντη Στιλβίδη ήταν καταλυτικός για την ήττα του στρατεύματος του Νικία. Και δεν σταματάει εκεί. Σε όλη την ιστορία έχουμε παραδείγματα από στρατηγούς, βασιλιάδες, δικανικούς ρήτορες, μέχρι και κομμώτριες που ζητούν χρησμούς από τους θεούς. Στο μαντείο της Δωδώνης βρέθηκαν χάλκινες πλάκες με ερωτήματα που έβαζε ο απλός κόσμος. Κάποιος Λυσανίας ρωτάει αν το παιδί που φέρνει στον κόσμο η γυναίκα του είναι δικό του, και κάποιος άλλος ρωτάει αν πρέπει να αγοράσει σπίτι στην πόλη. (Martin Nilsson, Ελληνική Λαϊκή Θρησκεία, ΕΣΤΙΑ 1979). Όλοι θέλουν να ακουμπήσουν το δάκτυλο στην πίτα και να γευτούν μια δόση μέλλοντος. Με βασική προϋπόθεση, φυσικά, ότι υπάρχει πεπρωμένο.

Εάν ο χρόνος μέλλοντας είναι προδιαγεγραμμένος, τότε είναι γραμμικός. Αυτό σημαίνει ότι ακολουθεί μια πορεία με αρχή, τέλος και μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Αν δεν είναι γραμμικός και απλά ακολουθεί μια συνέπεια του αιτιατού από το αίτιο, δεν έχει συγκεκριμένη κατεύθυνση και δεν είναι προδιαγεγραμμένος. Στην πρώτη περίπτωση λοιπόν είναι λογικό να μπορεί να προβλέψει κανείς το μέλλον αν κοιτάξει από την κλειδαρότρυπα της ιστορίας. Στη διάρκεια των αιώνων, διάφοροι τρόποι έχουν προταθεί γι' αυτό. Από θυσίες και επικλήσεις στους θεούς, εξέταση εντοσθίων, κατά προτίμηση βοοειδών (γι' αυτό σαλτάρανε οι αγελάδες), κάψιμο δάφνης, εξέταση του πετάγματος πουλιών, μέχρι μελέτη των αστεριών και τη επιρροή τους στους ανθρώπους, αριθμομαντείες, καφεμαντείες και άλλα εις -μαντείες.

Όλοι οι χρησμοδότες ανά τους αιώνες, για να αποφύγουν την ευθύνη της λάθος πρόγνωσης κωδικοποιούν το χρησμό και κάνουν την ερμηνεία διφορούμενη. "Σε τρία τέρμενα δρόμο θα κάνεις" , και ακόμη "Τα ξύλινα τείχη θα σώσουν την Αθήνα". Αυτό τώρα πως το ερμηνεύεις; Αν υπάρχει έστω και ένας που να συμφωνεί με την ερμηνεία για πλοία, τότε συμφωνεί και πως κάποιος θεός έδωσε, όντως, το χρησμό. Και αν αυτός ο θεός έδινε τέτοιους χρησμούς τι είναι αυτό που τον έκανε σήμερα να πάψει; Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση. Το θέμα μας είναι ότι ο χρησμός είναι διφορούμενος για να αποφευχθεί η περίπτωση λάθους. Πάντα με την προϋπόθεση ότι ο χρόνος είναι γραμμικός, οι 'ειδικοί ', προλέγουν ένα πιθανό μέλλον. Αν κάνεις αυτό τότε θα γίνει εκείνο. Αυτό τώρα είναι μια σοβαρή αντίφαση.

Με εξαίρεση τα όνειρα, όλες οι υπόλοιπες μορφές μαντικής, είτε αναφέρονται στη μαγεία, είτε γίνονται με αριθμούς, άστρα και καφέδες, δεν είναι παρά άλλη μια μορφή χειραγώγησης που εμείς επιτρέπουμε να μας επιβληθεί. Και εξαιρώ τα όνειρα αλλά όχι την ερμηνεία τους από τρίτους. Γιατί πιστεύω ότι βαθιά μέσα μας η σωστή απάντηση υπάρχει και ο εαυτός μας, μας την παρουσιάζει όταν του δίνουμε λίγο χρόνο να μας μιλήσει. Και μόνο όταν κοιμόμαστε τον ακούμε, και ας μην τον πιστεύουμε.

Τελικά, αν το μέλλον είναι ήδη γραμμένο τότε δεν αλλάζει. Και αν δεν αλλάζει, τότε η γνώση του μόνο την ματαιοδοξία μπορεί να ικανοποιήσει και να προκαλέσει λάθος εντύπωση για την πραγματικότητα. Και όλα τα μεγάλα λάθη γίνονται όταν δεν έχουμε πλήρη επίγνωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε.

Από την άλλη πάλι, αν γραμμικό είναι μόνο το παρελθών και το μέλλον είναι ένας συνδυασμός πιθανοτήτων, τότε εμείς που καθόμαστε στον αργαλειό της ζωής μπορούμε να δούμε μόνο ότι έχουμε ήδη φτιάξει. Το σύνολο των πιθανοτήτων-κλωστών που ΘΑ φτιάξουν το κιλίμι της ιστορίας, που είναι το μέλλον, δεν μας δίνει κανένα στοιχείο για το τι θα γίνει. Το μόνο, δε, που μπορούμε να κάνουμε είναι να πετάξουμε το αδράχτι και να ελπίζουμε ότι έχουμε στρώσει σωστά τα νήματα για να υφάνουμε το δικό μας όμορφο σχέδιο στο χαλί της ζωής. Και αν και ποτέ δεν θα το δούμε τελειωμένο, τουλάχιστον θα γνωρίζουμε πως εφόσον έχουμε δουλέψει με σύνεση, θα είναι ένα καλό δείγμα για να συνεχίσουν οι υπόλοιποι.

05/2001

elis.g

Εθνικισμός (;)

Είναι γεγονός ότι στις μέρες μας αναδημιουργούνται πολιτικές και φιλοσοφικές έννοιες οι οποίες καθόρισαν το βίο της ανθρωπότητας για χιλιετίες. Ποιοι, γιατί και με ποιο τρόπο προσπαθούν να αλλάξουν εκφράσεις όπως εθνική περηφάνια, πολιτισμός, λαϊκή ταυτότητα κλπ; Τι είναι λοιπόν έθνος; τι είναι πολιτισμός; τι είναι λαός και τι η ταυτότητά του; Τι είναι επανάσταση και τι τρομοκρατία;

Κάθε σύνολο ανθρώπων, μπορεί να θεωρηθεί λαός αν μοιράζεται οποιαδήποτε κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Ο εργατικός λαός είναι όλοι οι εργάτες, ο λαός του ΠΑΟ είναι όλοι οι φίλαθλοι του Παναθηναϊκού κλπ.

Ο λαός που μοιράζεται έναν κοινό τρόπο ζωής, μια κοινή ή επικρατούσα γλώσσα και μια κοινή ή επικρατούσα θρησκεία, με κοινά πολιτιστικά χαρακτηριστικά, ίδια ήθη και έθιμα και ίδιες συμπεριφορές σε ίδια ζητήματα είναι ένα έθνος. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι τα μέλη κοινών εθνικοτήτων δεν είναι απαραίτητο να έχουν κοινά φυλετικά γνωρίσματα όπως επιδερμικό χρώμα, σκελετική δομή κλπ. Εξάλλου στη σημερινή εποχή η επικρατούσα φυλή είναι οι Homo Sapiens που επικράτησαν τους Homo Neanderthalis μάλλον χρησιμοποιώντας τους ως τροφή. Σίγουρα δεν τους κατάφεραν όλους, αλλά από τότε πέρασε πολύ νερό στο αυλάκι και άποψή μου είναι ότι ή έννοια φυλή ουδεμία φιλοσοφική επέκταση έχει και είναι κατασκευασμένη μόνο για να προκαλεί ρήξης.

Εθνική ταυτότητα, τέλος πάντων, είναι η καταγραφή, ανάλυση και κατανόηση των κοινών χαρακτηριστικών που ομοιογεννοποιούν ένα σύνολο πολιτών.

Εθνικιστής τότε είναι αυτός που έχοντας αναγνωρίσει ότι ανήκει σε ένα συγκεκριμένο σύνολο πολιτών επιθυμεί να δηλώνει την εθνική του ταυτότητα. Ζει, σκέφτεται και πράττει σύμφωνα με τις εθνικές, ιστορικές του καταβολές. Η έννοια εθνικόφρων είναι τελείως διαφορετικού περιεχομένου. Δεν έχει καμία απολύτως θέση εδώ. Η συζήτηση εν πάση περιπτώσει γι’ αυτό, γίνεται στη διπλανή αίθουσα.

Πολιτισμός είναι το σύνολο των ειδικών πράξεων με τις οποίες ασχολείται μια εθνική κοινότητα. Θέατρο, τέχνες, γράμματα, κουζίνα, τρόπος συναλλαγής, τρόποι διασκέδασης, κοινές αντιλήψεις σε θέματα παράδοσης (τρόπος γάμου, τρόπος επίλυσης ενδο-κοινωνικών προβλημάτων κλπ. Παραδείγματος χάριν ο κινεζικός πολιτισμός ανέπτυξε ένα είδος θεάτρου παράλληλα με τον ελληνικό αλλά τελείως ξεχωριστό. Η σκηνικές παρουσίες φαίνετε να είναι οι ίδιες αλλά οι τρόποι με τους οποίους οι καλλιτέχνες χειρίζονται τα επικοινωνιακά τους εργαλεία (λόγο, διάλογο, τραγούδι, κίνηση) είναι τελείως διαφορετικός.

Κράτος είναι μια γεωγραφική οντότητα που φιλοξενεί ένα σύνολο ανθρώπων οι οποίοι έχουν έρθει σε ένα κατά συνθήκη πλαίσιο (de jure status) με σκοπό να συνυπάρξουν, αρμόνικά κατά το δυνατόν, και να λειτουργήσουν σαν μια κοινότητα. Σε ένα κράτος, οι άνθρωποι μέλη ψήφισαν νόμους να προστατεύονται ο ένας από τον άλλο, θέσπισαν κοινή γλώσσα, για να επικοινωνούν μεταξύ τους, όρισαν τρόπους να πληρώνουν τους φόρους τους για να κάνουν το κράτος στο οποίο ζούν ποιο όμορφο και ποιο ισχυρό στις σχέσεις του με τα άλλα κράτη. Φτιάχνουν δρόμους, σχολεία, ναούς και γραφειοκρατικούς μηχανισμούς στα πλαίσια της οργάνωσεις του κοινού τους βίου. Τίποτε από όλα αυτά όμως δεν τους κάνει ούτε έθνος ούτε πολιτισμό.

Πολλές εθνότητες μπορούν να μοιράζονται ένα κοινό πολιτισμικό γνώρισμα αλλά σε ένα έθνος δεν είναι δυνατό να συνυπάρχουν πολλοί πολιτισμοί οι οποίοι να διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους. Όπως πολύ εύστοχα περιγράφει στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» o Χαρίλαος Τρικούπης, ‘Είναι αδύνατο σε ένα κράτος να υπάρχουν δύο λαοί με τελειως διαφορετικούς πολιτισμούς, ένας κυρίαρχος και ένας κυριαρχημένος και ο μεν κυριαρχημένος να ευημερεί και ο δε κυρίαρχος να φθίνει...’ Από την άλλη πολλές εθνότητες μπορούν να συνυπάρξουν αν μοιράζονται κοινά πολιτισμικά γνωρίσματα.

Είναι, λοιπόν, δικαίωμα μιας εθνότητας να διατηρεί τα χαρακτηριστικά της αλλά όχι και να τα επιβάλλει με το πρόσχημα μιας εθνοκρατικής οντότητας. Η εθνική καθαρότητα μιας μειωνότητας, όμως, δεν δικαιολογεί τη διάλυση του κράτους και τη δημιουργία ισάριθμων εθνικά καθαρών.

Είναι λοιπόν απόλυτα θεμιτό μια μειονότητα ωθούμενη από την εθνική, φυλετική ή θρησκευτική της καθαρότητα να ζητά να γίνονται σεβαστές οι ιδιαιτερότητές της. Αυτό που είναι όμως απαράδεκτο είναι να προσπαθεί να τις επιβάλει ή να σχεδιάζει την κατάλυση του κράτους προκειμένου αυτές να ικανοποιηθούν. Στην πραγματικότητα, έχουμε ιστορικά παραδείγματα όπου οι κοινωνικές, ή θρησκευτικές τάσεις μιάς εθνότητας επηρέασαν μεγάλες κοινωνίες. Μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα την επιρροή που είχε ο Ελληνικός πολιτισμός στη Ρώμη και στην Αίγυπτο των Πτολεμαίων. Στο ίδιο όμως παράδειγμα μπορούμε να δούμε και πολλούς πολιτισμούς να συζούν σε ένα εννοιαίο κράτος. Στην Αλεξάνδρεια, για περισσότερο από πέντε αιώνες, ο Ελληνικός, ο Αιγυπτιακός και ο Ιουδαϊκός πολιτισμός ζούσαν αρμονικά.

Η καταπιεστική επιβολή των ιδιαιτεροτήτων της εθνικής ταυτότητας των λίγων στους πολλούς όμως, σε κάποιο σημείο θα επιφέρει κρίση όπως και το αντίθετο. Το δικαίωμα στην διαφορετικότητα των ανθρώπων σήμερα, εκτός του ότι θα έπρεπε να το παραδειγματιστούμε από το ιστορικό μας παρελθών θα έπρεπε τουλάχιστον να το σεβαστούμε στις παραγράφους ένα και δύο του άρθρου δεκαπέντε της Παγκόσμιας Διακύρηξης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΠΔΑΔ).

(1) Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να ανήκει σε μία εθνότητα.

(2) Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να στερείτε αυθαίρετα την εθνικότητα του ούτε να του αρνείται το δικαίωμα να την αλλάξει.

elis.g

Εθνική περηφάνεια

Πίσω από τις λέξεις, σίγουρα, κρύβεται ο Αλέξης.

Όλη αυτή η έντονη διαμάχη για το άν θα έπρεπε και πως θα έπρεπε να νιώθω περήφανος μου δημιουργεί ανάγκη για Malox. Μια μικρή στομαχική δυσφορία· αναμνήσεις του χθεσινού μου δείπνου.

Υπάρχουν αυτοί που υποστηρίζουν πως το έθνος θα έπρεπε να νιώθει περήφανο για το ένδοξο παρελθόν του και ώς εκτούτου, ευκαιρίας δοθήσεις, μου τονίζουν, φωνάζοντας, πόσο σημαντική και συμπαντική ήταν η συμβολή του λαού μας στην παγκόσμια ιστορία.

Από την άλλη υπάρχουν αυτοί που δηλώνουν πως η ιστορία δεν είναι γραμμένη σύμφωνα με τα γεγονότα και θα έπρεπε να ντρέπομαι αντί να νιώθω περήφανος για την καταγωγή μου.

Ε λοιπόν, ούτε η μία άποψη δεν με εκφράζει ούτε η άλλη.

Εγώ και σίγουρος είμαι ότι η ιστορία πρέπει να αναθεωρηθεί και περήφανος θέλω να νιώσω για την πατρίδα μου.

Η Ιστορία (με το Γιώτα κεφαλαίο) πρέπει να ξαναγραφτεί γιατί, όσο καλύτερη δουλειά έκαναν τα τζιμάνια του Καποδίστρια τόσο πιο ξεκάθαρα προσχεδιασμένη για να προκαλέσει εθνικό ρίγος, είναι. Ποιός είναι αυτός που θα διαφωνήσει με την ανάγκη της εποχής για προσδιορισμό του ελληνικού γένους προκειμένου να δημιουργηθεί ομοψυχία; Από την άλλη ποιός είναι αυτός ο 'μελετητής της ιστορίας' που δεν παραδέχεται ότι εφ΄όσων αυτή η ανάγκη καλύφθηκε, τώρα σιγά σιγά πρέπει να μάθει ο κόσμος την αλήθεια;

Και είμαι βέβαιος ότι η αλήθεια στην ιστορία, η τόσο δυσεύρετη αλήθεια, κρύβεται στις πηγές. Και κρύβεται πίσω από το δάκτυλό της. Δεν είναι λοιπόν τόσο δύσκολο να τη βρεί κανείς, όσο δύσκολο είναι να την παραδεχτεί.

Από την άλλη , μου είναι σχεδόν ξεκάθαροι οι λόγοι που πρέπει να με κάνουν να νιώσω περήφανος για την πατρίδα μου. Απλά τελευταίος σε προτεραιτότητα είναι ο λόγος της συμβολής των προγόνων μου προς την σημερινή κοινωνική εξέλιξη.

Εγώ θέλω να νιώσω περήφανος, όχι για το τι πρόσφεραν οι πρόγονοί μου στο κόσμο, αλλά για το τί μπορεί (και μπορεί), να προσφέρει ο λαός μου στον κόσμο ΣΗΜΕΡΑ.
Για το τί μπορεί η χώρα μου να προσφέρει σ' εμένα.

Πόσο περήφανος θα ένιωθες έλληνα άν όλοι σε ζήλευαν για τις παροχές που σου προσφέρει το κράτος σου σήμερα;
Αν το ασφαλιστικό ήταν τόσο όσο το περιγράφει ο κατά τα άλλα άψογος ασφαλιστικός νόμος;
Το σύστημα υγείας ήταν δωρεάν και το καλύτερο στον κόσμο;
Το συνταξιοδοτικό ήταν τόσο ισχυρό που θα μπορούσε να ενισχύσει όλους τους πολίτες από την ηλικία των 55 και άνω;

Και όποιος νομίζει ότι όλα αυτά είναι ανέφικτα ας σκεφτεί τα έσοδα των Δ.Ε.Κ.Ω! (Δημοσίων Επιχειρήσεων Κοινής Ωφέλειας) και το άν θα μπορούσαν να στηρίξουν το κοινό όφελος ή όχι. Αρνούμε να καταλάβω γιατί ο ΟΤΕ τα κέρδη του δεν τα επιστρέφει στο κράτος; Αρνούμε να καταλάβω γιατί οι ΔΕΚΟ ιδιωτικοποιούνται η μία πίσω από την άλλη. Αν ήταν τόσο ζημιογόνες θα τις αγόραζαν οι ιδιώτες; Αν είναι τόσο κερδοφόρες που έχουν αγοραστικό ενδιαφέρον, γιατί τις πουλάμε;

Ο Παρθενώνας χτίστηκε με τη δεκάτη.
Εμείς, με διψήφιο ΦΠΑ, φόρο εισοδήματος, δασμούς στα περισσότερα αγαθά, κοινωνικές ασφαλίσεις κ.α., δεν μπορούμε να φτιάξουμε ούτε τα καλύματα για τους υπονόμους της πλατείας.
Έτσι θα νιώσω περήφανος για τη χώρα μου;

Ε όχι ρε κουφάλες. Εγώ θα βρώ τον τρόπο και θα νιώσω περήφανος.
Και αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ξεκουμπιστήτε ΟΛΟΙ από την ηγεσία τότε έτσι ακριβώς θα γίνει. Αν σημαίνει ότι πρέπει να γίνει επανάσταση και να πάρω τις τσουγκράνες και να βγώ στο δρόμο αυτό ακριβώς θα κάνω. Θα επαναφέρω την θανατική καταδίκη για παραβάσεις σε δημοσιονομικά ζητήματα, Θα ξανα-ανακαλύψω τη φωτιά αν η γιατρειά στην πρεμούρα σας είναι να σας κάψω ζωντανούς και το BIC έχει μεγάλο κόστος.

Και να είστε σίγουροι ότι θα βρώ τον τρόπο να το κάνω με χορηγό την Coca-Cola.
Σας υπόσχομαι πάντως ότι, ΕΓΩ Ο ΕΛΛΗΝΑΣ, θα κάνω ότι περνάει από το χέρι μου για να νιώσω περήφανος για αυτά που πρέπει να μου προσφέρει η χώρα μου ΣΗΜΕΡΑ· Δεν θα σταθώ στο ένδοξο μέν, ληγμένο (σαν γαλατάκι προσφορά από Supermarket) δε, παρελθόν της.