Για ένα πακέτο τσιγάρα και λίγο κουτσομπολιό, βγαίνω από το γραφείο και πάω στο περίπτερο. Ο φίλος περιπτεράς έχει μια αιθέρια ύπαρξη στημένη δίπλα του και αφού της έχει αποσπάσει με αριστοτεχνικό τρόπο το ονοματεπώνυμο και την ημερομηνία γεννήσεως, κάνει κάτι προσθαφαιρέσεις και της λεει την τύχη της. Χμ! Με δεδομένα λοιπόν α) είμαι εργένης β) ο περιπτεράς είναι φίλος γ) δεν έχω και πολύ δουλειά, όπως είναι λογικό, δύο μόνο πράγματα μπορούσαν να συμβούν. Ή να πληρώσω και να φύγω ή να συμμετάσχω στο παιχνίδι με την κουκλίτσα, η οποία σημειωτέων δείχνει ενθουσιασμένη, και να αποσπάσω το τελείως μαγικό νούμερο του τηλεφώνου της (στα πλαίσια πάντα της πρόβλεψης των μελλούμενων).
Αφορμής δοθείσης, σκέφτηκα τα σχετικά με την μαντική. Πηγές, ιστορία, εξελικτική πορεία και τη χρήση της στη σύγχρονη καθημερινή ζωή. Το ψέμα και την αλήθεια.
"Πάντες άνθρωποι του ειδέναι ορέγονται φύσει", όλοι οι άνθρωποι επιθυμούν τη γνώση, μας λεει ο σταγειρίτης δάσκαλος Αριστοτέλης στα "Μεταφυσικά" του. Από αρχής οι άνθρωποι διαπίστωσαν την ανάγκη, μερικής έστω, πρόσβασης στο μέλλον. Ένα μέλλον που θεωρούσαν προδιαγεγραμμένο.
Όπως μας λεει ο Όμηρος και πολύ όμορφα περιγράφει ο Ευριπίδης στον πρόλογο της 'Ιφιγένειας στους Ταύρους' "Ω τηςδ'ανάσσων Ελλάδος στρατηγίας, Αγαμέμνων...-...ηύξω φωσφόρω θύσειν Θεά". Μάγκα Αγαμέμνονα, δεν πάς πούποτε άμα δε σφάξεις την κόρη σου την Φαίη στο γόνατο για χάρη της φωτοδότρας Αρτεμούλας. Χαά· όχι παίζουμε.!! Αλλά και ακόμη πιο πριν, ο Ορφέας μας λεει στα Αργοναυτικά "Αμφί δε μαντείης εδάης...-...ύπνω βεβολημέναι ήτορ." Όσο για τα περί μαντείας, τσίφτη Απόλλωνα βασιλιά, εσύ τα ξέρεις όλα, ακόμα και αυτά που προλέγουν οι σκηνές όταν ο νους κοιμάται. Και αν θεωρήσουμε τα παραδείγματα κάπως ποιητικά, ο Ξενοφώντας, αυτός ο μεγαλοαστός στρατηγός, που σίγουρα εκπροσωπεί την τάξη του και μεγάλο μέρος του λαού του, στην εποχή του, στην Ανάβαση [3.1.5 κ.α.] κάνει ιδιαίτερη αναφορά στη χρήση των μαντείων. Ο Πλούταρχος λεει ότι ο θάνατος του μάντη Στιλβίδη ήταν καταλυτικός για την ήττα του στρατεύματος του Νικία. Και δεν σταματάει εκεί. Σε όλη την ιστορία έχουμε παραδείγματα από στρατηγούς, βασιλιάδες, δικανικούς ρήτορες, μέχρι και κομμώτριες που ζητούν χρησμούς από τους θεούς. Στο μαντείο της Δωδώνης βρέθηκαν χάλκινες πλάκες με ερωτήματα που έβαζε ο απλός κόσμος. Κάποιος Λυσανίας ρωτάει αν το παιδί που φέρνει στον κόσμο η γυναίκα του είναι δικό του, και κάποιος άλλος ρωτάει αν πρέπει να αγοράσει σπίτι στην πόλη. (Martin Nilsson, Ελληνική Λαϊκή Θρησκεία, ΕΣΤΙΑ 1979). Όλοι θέλουν να ακουμπήσουν το δάκτυλο στην πίτα και να γευτούν μια δόση μέλλοντος. Με βασική προϋπόθεση, φυσικά, ότι υπάρχει πεπρωμένο.
Εάν ο χρόνος μέλλοντας είναι προδιαγεγραμμένος, τότε είναι γραμμικός. Αυτό σημαίνει ότι ακολουθεί μια πορεία με αρχή, τέλος και μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Αν δεν είναι γραμμικός και απλά ακολουθεί μια συνέπεια του αιτιατού από το αίτιο, δεν έχει συγκεκριμένη κατεύθυνση και δεν είναι προδιαγεγραμμένος. Στην πρώτη περίπτωση λοιπόν είναι λογικό να μπορεί να προβλέψει κανείς το μέλλον αν κοιτάξει από την κλειδαρότρυπα της ιστορίας. Στη διάρκεια των αιώνων, διάφοροι τρόποι έχουν προταθεί γι' αυτό. Από θυσίες και επικλήσεις στους θεούς, εξέταση εντοσθίων, κατά προτίμηση βοοειδών (γι' αυτό σαλτάρανε οι αγελάδες), κάψιμο δάφνης, εξέταση του πετάγματος πουλιών, μέχρι μελέτη των αστεριών και τη επιρροή τους στους ανθρώπους, αριθμομαντείες, καφεμαντείες και άλλα εις -μαντείες.
Όλοι οι χρησμοδότες ανά τους αιώνες, για να αποφύγουν την ευθύνη της λάθος πρόγνωσης κωδικοποιούν το χρησμό και κάνουν την ερμηνεία διφορούμενη. "Σε τρία τέρμενα δρόμο θα κάνεις" , και ακόμη "Τα ξύλινα τείχη θα σώσουν την Αθήνα". Αυτό τώρα πως το ερμηνεύεις; Αν υπάρχει έστω και ένας που να συμφωνεί με την ερμηνεία για πλοία, τότε συμφωνεί και πως κάποιος θεός έδωσε, όντως, το χρησμό. Και αν αυτός ο θεός έδινε τέτοιους χρησμούς τι είναι αυτό που τον έκανε σήμερα να πάψει; Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση. Το θέμα μας είναι ότι ο χρησμός είναι διφορούμενος για να αποφευχθεί η περίπτωση λάθους. Πάντα με την προϋπόθεση ότι ο χρόνος είναι γραμμικός, οι 'ειδικοί ', προλέγουν ένα πιθανό μέλλον. Αν κάνεις αυτό τότε θα γίνει εκείνο. Αυτό τώρα είναι μια σοβαρή αντίφαση.
Με εξαίρεση τα όνειρα, όλες οι υπόλοιπες μορφές μαντικής, είτε αναφέρονται στη μαγεία, είτε γίνονται με αριθμούς, άστρα και καφέδες, δεν είναι παρά άλλη μια μορφή χειραγώγησης που εμείς επιτρέπουμε να μας επιβληθεί. Και εξαιρώ τα όνειρα αλλά όχι την ερμηνεία τους από τρίτους. Γιατί πιστεύω ότι βαθιά μέσα μας η σωστή απάντηση υπάρχει και ο εαυτός μας, μας την παρουσιάζει όταν του δίνουμε λίγο χρόνο να μας μιλήσει. Και μόνο όταν κοιμόμαστε τον ακούμε, και ας μην τον πιστεύουμε.
Τελικά, αν το μέλλον είναι ήδη γραμμένο τότε δεν αλλάζει. Και αν δεν αλλάζει, τότε η γνώση του μόνο την ματαιοδοξία μπορεί να ικανοποιήσει και να προκαλέσει λάθος εντύπωση για την πραγματικότητα. Και όλα τα μεγάλα λάθη γίνονται όταν δεν έχουμε πλήρη επίγνωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε.
Από την άλλη πάλι, αν γραμμικό είναι μόνο το παρελθών και το μέλλον είναι ένας συνδυασμός πιθανοτήτων, τότε εμείς που καθόμαστε στον αργαλειό της ζωής μπορούμε να δούμε μόνο ότι έχουμε ήδη φτιάξει. Το σύνολο των πιθανοτήτων-κλωστών που ΘΑ φτιάξουν το κιλίμι της ιστορίας, που είναι το μέλλον, δεν μας δίνει κανένα στοιχείο για το τι θα γίνει. Το μόνο, δε, που μπορούμε να κάνουμε είναι να πετάξουμε το αδράχτι και να ελπίζουμε ότι έχουμε στρώσει σωστά τα νήματα για να υφάνουμε το δικό μας όμορφο σχέδιο στο χαλί της ζωής. Και αν και ποτέ δεν θα το δούμε τελειωμένο, τουλάχιστον θα γνωρίζουμε πως εφόσον έχουμε δουλέψει με σύνεση, θα είναι ένα καλό δείγμα για να συνεχίσουν οι υπόλοιποι.
Αφορμής δοθείσης, σκέφτηκα τα σχετικά με την μαντική. Πηγές, ιστορία, εξελικτική πορεία και τη χρήση της στη σύγχρονη καθημερινή ζωή. Το ψέμα και την αλήθεια.
"Πάντες άνθρωποι του ειδέναι ορέγονται φύσει", όλοι οι άνθρωποι επιθυμούν τη γνώση, μας λεει ο σταγειρίτης δάσκαλος Αριστοτέλης στα "Μεταφυσικά" του. Από αρχής οι άνθρωποι διαπίστωσαν την ανάγκη, μερικής έστω, πρόσβασης στο μέλλον. Ένα μέλλον που θεωρούσαν προδιαγεγραμμένο.
Όπως μας λεει ο Όμηρος και πολύ όμορφα περιγράφει ο Ευριπίδης στον πρόλογο της 'Ιφιγένειας στους Ταύρους' "Ω τηςδ'ανάσσων Ελλάδος στρατηγίας, Αγαμέμνων...-...ηύξω φωσφόρω θύσειν Θεά". Μάγκα Αγαμέμνονα, δεν πάς πούποτε άμα δε σφάξεις την κόρη σου την Φαίη στο γόνατο για χάρη της φωτοδότρας Αρτεμούλας. Χαά· όχι παίζουμε.!! Αλλά και ακόμη πιο πριν, ο Ορφέας μας λεει στα Αργοναυτικά "Αμφί δε μαντείης εδάης...-...ύπνω βεβολημέναι ήτορ." Όσο για τα περί μαντείας, τσίφτη Απόλλωνα βασιλιά, εσύ τα ξέρεις όλα, ακόμα και αυτά που προλέγουν οι σκηνές όταν ο νους κοιμάται. Και αν θεωρήσουμε τα παραδείγματα κάπως ποιητικά, ο Ξενοφώντας, αυτός ο μεγαλοαστός στρατηγός, που σίγουρα εκπροσωπεί την τάξη του και μεγάλο μέρος του λαού του, στην εποχή του, στην Ανάβαση [3.1.5 κ.α.] κάνει ιδιαίτερη αναφορά στη χρήση των μαντείων. Ο Πλούταρχος λεει ότι ο θάνατος του μάντη Στιλβίδη ήταν καταλυτικός για την ήττα του στρατεύματος του Νικία. Και δεν σταματάει εκεί. Σε όλη την ιστορία έχουμε παραδείγματα από στρατηγούς, βασιλιάδες, δικανικούς ρήτορες, μέχρι και κομμώτριες που ζητούν χρησμούς από τους θεούς. Στο μαντείο της Δωδώνης βρέθηκαν χάλκινες πλάκες με ερωτήματα που έβαζε ο απλός κόσμος. Κάποιος Λυσανίας ρωτάει αν το παιδί που φέρνει στον κόσμο η γυναίκα του είναι δικό του, και κάποιος άλλος ρωτάει αν πρέπει να αγοράσει σπίτι στην πόλη. (Martin Nilsson, Ελληνική Λαϊκή Θρησκεία, ΕΣΤΙΑ 1979). Όλοι θέλουν να ακουμπήσουν το δάκτυλο στην πίτα και να γευτούν μια δόση μέλλοντος. Με βασική προϋπόθεση, φυσικά, ότι υπάρχει πεπρωμένο.
Εάν ο χρόνος μέλλοντας είναι προδιαγεγραμμένος, τότε είναι γραμμικός. Αυτό σημαίνει ότι ακολουθεί μια πορεία με αρχή, τέλος και μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Αν δεν είναι γραμμικός και απλά ακολουθεί μια συνέπεια του αιτιατού από το αίτιο, δεν έχει συγκεκριμένη κατεύθυνση και δεν είναι προδιαγεγραμμένος. Στην πρώτη περίπτωση λοιπόν είναι λογικό να μπορεί να προβλέψει κανείς το μέλλον αν κοιτάξει από την κλειδαρότρυπα της ιστορίας. Στη διάρκεια των αιώνων, διάφοροι τρόποι έχουν προταθεί γι' αυτό. Από θυσίες και επικλήσεις στους θεούς, εξέταση εντοσθίων, κατά προτίμηση βοοειδών (γι' αυτό σαλτάρανε οι αγελάδες), κάψιμο δάφνης, εξέταση του πετάγματος πουλιών, μέχρι μελέτη των αστεριών και τη επιρροή τους στους ανθρώπους, αριθμομαντείες, καφεμαντείες και άλλα εις -μαντείες.
Όλοι οι χρησμοδότες ανά τους αιώνες, για να αποφύγουν την ευθύνη της λάθος πρόγνωσης κωδικοποιούν το χρησμό και κάνουν την ερμηνεία διφορούμενη. "Σε τρία τέρμενα δρόμο θα κάνεις" , και ακόμη "Τα ξύλινα τείχη θα σώσουν την Αθήνα". Αυτό τώρα πως το ερμηνεύεις; Αν υπάρχει έστω και ένας που να συμφωνεί με την ερμηνεία για πλοία, τότε συμφωνεί και πως κάποιος θεός έδωσε, όντως, το χρησμό. Και αν αυτός ο θεός έδινε τέτοιους χρησμούς τι είναι αυτό που τον έκανε σήμερα να πάψει; Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση. Το θέμα μας είναι ότι ο χρησμός είναι διφορούμενος για να αποφευχθεί η περίπτωση λάθους. Πάντα με την προϋπόθεση ότι ο χρόνος είναι γραμμικός, οι 'ειδικοί ', προλέγουν ένα πιθανό μέλλον. Αν κάνεις αυτό τότε θα γίνει εκείνο. Αυτό τώρα είναι μια σοβαρή αντίφαση.
Με εξαίρεση τα όνειρα, όλες οι υπόλοιπες μορφές μαντικής, είτε αναφέρονται στη μαγεία, είτε γίνονται με αριθμούς, άστρα και καφέδες, δεν είναι παρά άλλη μια μορφή χειραγώγησης που εμείς επιτρέπουμε να μας επιβληθεί. Και εξαιρώ τα όνειρα αλλά όχι την ερμηνεία τους από τρίτους. Γιατί πιστεύω ότι βαθιά μέσα μας η σωστή απάντηση υπάρχει και ο εαυτός μας, μας την παρουσιάζει όταν του δίνουμε λίγο χρόνο να μας μιλήσει. Και μόνο όταν κοιμόμαστε τον ακούμε, και ας μην τον πιστεύουμε.
Τελικά, αν το μέλλον είναι ήδη γραμμένο τότε δεν αλλάζει. Και αν δεν αλλάζει, τότε η γνώση του μόνο την ματαιοδοξία μπορεί να ικανοποιήσει και να προκαλέσει λάθος εντύπωση για την πραγματικότητα. Και όλα τα μεγάλα λάθη γίνονται όταν δεν έχουμε πλήρη επίγνωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε.
Από την άλλη πάλι, αν γραμμικό είναι μόνο το παρελθών και το μέλλον είναι ένας συνδυασμός πιθανοτήτων, τότε εμείς που καθόμαστε στον αργαλειό της ζωής μπορούμε να δούμε μόνο ότι έχουμε ήδη φτιάξει. Το σύνολο των πιθανοτήτων-κλωστών που ΘΑ φτιάξουν το κιλίμι της ιστορίας, που είναι το μέλλον, δεν μας δίνει κανένα στοιχείο για το τι θα γίνει. Το μόνο, δε, που μπορούμε να κάνουμε είναι να πετάξουμε το αδράχτι και να ελπίζουμε ότι έχουμε στρώσει σωστά τα νήματα για να υφάνουμε το δικό μας όμορφο σχέδιο στο χαλί της ζωής. Και αν και ποτέ δεν θα το δούμε τελειωμένο, τουλάχιστον θα γνωρίζουμε πως εφόσον έχουμε δουλέψει με σύνεση, θα είναι ένα καλό δείγμα για να συνεχίσουν οι υπόλοιποι.
05/2001
elis.g
Αναρτήσεις
